Cry Freedom2017-07-19T15:05:53+00:00

Regie: Richard Attenborough
Scenario: John Briley
Met: Kevin Kline, Denzel Washington, Penelope Wilton, Zakes Mokae e.a.
150 min. / UK / 1987

Zeg maar van Richard Attenborough’s kwaliteiten als filmmaker wat je wil, maar zijn intenties zijn ontegensprekelijk altijd zuiver geweest – zijn verzamelde filmografie ziet eruit als een ware bloemlezing van politiek correcte onderwerpen. Een alom geliefde vredesstichter (‘Gandhi’), één van de grootste genieën uit de filmgeschiedenis (‘Chaplin’) en, zoals in het geval van ‘Cry Freedom’, een aanklacht tegen één van de meest mensonterende regimes van na de Tweede Wereldoorlog: de Zuid-Afrikaanse Apartheid. Yup, Attenborough weet z’n onderwerpen wel uit te kiezen.

‘Cry Freedom’ werd gebaseerd op het boek van journalist Donald Woods (hier gespeeld door Kevin Kline), die in de jaren zeventig in Zuid-Afrika werkt als eindredacteur van de “liberale” krant Daily Dispatch. Woods voelt zich goed in z’n rol van blanke liberaal. Hij woont in een kast van een huis, rijdt in een Mercedes en heeft nog nooit een voet in een zwart township gezet, maar hij behandelt zijn zwarte huishoudster op een deftige manier en wanneer er al te gortige voorbeelden van onrechten tegen de zwarte bevolking aan het licht komen, zal hij daar in z’n krant officiëel de wenkbrauwen voor fronsen. Nadat Woods een nogal kortzichtig stukje schrijft over zwarte activist Steve Biko (Denzel Washington in een vroege rol), wordt hij gecontacteerd door Biko om kennis te maken met de realiteiten van het leven als zwarte in een land gedomineerd door een blanke minderheid die àlle rijkdom en àlle macht in handen heeft. Over de loop van het volgende jaar ontdekt de journalist pas hoe verkeerd zijn beeld op Biko en de zwarte strijd voor gelijkberechting eigenlijk was – hij gaat de strijd van de zwarten helpen, schrijft in hun voordeel en bezoekt rallies.

Dan, in september 1977, wordt Biko gearresteerd en doodgemarteld door de politie. Zijn dood wordt officiëel verklaard als het gevolg van een hongerstaking. Woods besluit naar Amerika te trekken om een reeks lezingen te geven over het leven en vooral de dood van Biko, maar wordt op de luchthaven tegengehouden. Hij wordt in ballingschap geplaatst: vijf jaar lang mag hij met slechts één persoon tegelijk in een kamer verblijven en hij mag uiteraard niets schrijven of publiceren. Woods besluit om uit Zuid-Afrika te ontsnappen.

Cry Freedom

Cry Freedom

Als dusdanig wordt ‘Cry Freedom’ haast automatisch een film die in twee duidelijk te onderscheiden delen uiteen valt: de vriendschap tussen Biko en Woods, en de langzame bekering van de zelfverklaarde liberale blanke, en vervolgens de ontsnappingspoging van Woods en zijn familie. Het eerste deel heeft ongetwijfeld meer politiek belang: Denzel Washingtons rol als Steve Biko is hoofdzakelijk een expositorische – hij is er om informatie te geven aan het publiek over de gruwelen van de Apartheid, en hij doet dat over het algemeen in welbespraakte monologen: ‘Een blank kind, slim of dom, zal altijd de kans krijgen om een goed, gelukkig leven voor zichzelf op te bouwen. Een zwart kind, slim of dom, zal nooit iets anders kennen dan armoede en verval. Hij wordt erin geboren en zal erin sterven.’ Washington brengt een soort vanzelfsprekende zelfvertrouwdheid naar zijn rol van Steve Biko – je ziet nergens dat hij de last voelt van een historisch personage. In tegendeel, hij speelt Biko als een man met een gevoel voor humor, wiens politieke activiteiten, inclusief eindeloze risico’s voor z’n eigen veiligheid, enkel werden ingegeven door een aangeboren gevoel van goed fatsoen. Als er iets is dat Washington goed kan, dan is het wel het afsteken van ellenlange teksten, en ons tóch geboeid houden, en ons toch het gevoel geven dat dat allemaal spontaan komt. Denk maar aan z’n rol in ‘Malcolm X’, die was ook vrijwel geheel opgetrokken uit gigantische monologen, maar Washington liet het er allemaal gemakkelijk uitzien.

Het probleem is echter dat ‘Cry Freedom’ werd gemaakt in een tijd toen Apartheid nog bestond – de film dateert van 1987 – en dat al die lange politieke speeches die destijds nog zo relevant waren, tegenwoordig een deel van hun glans hebben verloren. Politieke statements vormen niet altijd boeiend drama en hoewel het eerste uur van de film ongetwijfeld belangrijke thema’s behandelt, lijkt het soms ook bijzonder lang te duren. We horen Biko praten over de levensstijl van de zwarte minderheid. Over zijn wens voor gelijkberechting van blank en zwart. En dan horen we hem daar nóg eens over praten. En nóg eens. Na een tijdje is het echt wel genoeg geweest.

Eens we verdergaan met het tweede deel – de steeds erger wordende dreigementen tegen Woods en zijn familie en de ontsnapping van de journalist – wordt de film evenwel opnieuw boeiender. De grote politieke argumenten zijn afgehandeld, en wat we nu krijgen is een persoonlijker, maar daarmee ook fascinerender drama, over een man die zichzelf en z’n familie veilig wil stellen voor de algemeen aanvaarde haat van overheidswege. Hoewel Attenborough nog steeds een gevaarlijk klassieke stijl hanteert (zelfs tijdens scènes over rellen in de townships, beweegt z’n camera nauwelijks), weet hij toch een zekere suspense op te bouwen voor die hele sequens. Verkleed als priester moet Donald Woods liftend uit Zuid-Afrika zien te raken. De volgende dag volgen zijn vrouw en kinderen hem. We zien hoe Woods drie of vier keer bijna wordt tegengehouden door de politie of door grenswachters, om op het nippertje gered te worden. Hij heeft het manuscript van z’n boek (waarop deze film gebaseerd is) in z’n tas zitten, en wanneer een agent aan de grens hem vraagt wat hij bij zich heeft, antwoordt hij: ‘Een bijbel.’ ‘Ik dacht al dat ik een boek voelde,’ antwoordt de agent. Soms heeft een mens al eens geluk nodig.

Kevin Kline zet weer één van z’n vele accenten op als Donald Woods, en is steeds geloofwaardig als een fundamenteel fatsoenlijk mens wiens ogen op korte tijd wijd open gaan voor een wereld die hij tot dan toe over het hoofd heeft gezien. Wat mooi is aan deze film, is dat geen van de protagonisten helden zijn – alleen verontwaardigde mensen die doen wat ze kunnen. Wanneer politie-agenten z’n huishoudster komen ondervragen, jaagt Woods hen z’n huis uit – eens ze zijn vertrokken, zegt hij tegen z’n vrouw: ‘Ik sta hier op m’n benen te daveren.’ Natuurlijk dat. Wie zou dat niet doen?

‘Cry Freedom’ neigt soms naar langdradigheid, maar het is en blijft een film die voor z’n tijd behoorlijk wat lef vertoonde, en het laatste uur bevat voldoende spanning om je toch tot het einde te voeren. Voor de aftiteling krijgen we nog een lijst van mensen die sinds de jaren zestig zijn gestorven in politiehechtenis – de officiële verklaringen zijn steeds dezelfde: zelfmoord, een val van zoveel verdiepingen, of simpelweg: geen officiële verklaring. Op het moment dat ‘Cry Freedom’ werd gemaakt, was er aan die lijst nog geen einde gekomen.

Reisaanbiedingen voor Zuid-Afrika (t98)

Onze specialiteit is maatwerk reizen samenstellen. Een reis naar Zuid-Afrika is immers geen alledaagse reis. Uiteraard kunt u een reis met hotels, resorts en safarilodges combineren met autohuur en camperhuur, rondreizen, treinen en binnenlandse vluchten uit ons programma. U kunt daarvoor het beste even contact met ons opnemen of vrijblijvend een offerte op vragen.

Het mooiste van Zuid-Afrika

Vanaf 1.735 Euro p.p. – exclusief vluchten

Het mooiste van Zuid-Afrika

21-daagse autorondreis, verblijf in sfeervolle accommodaties
Fantastische autorondreis om Zuid-Afrika in een rustig tempo te verkennen. U komt tijdens deze reis langs alle onmisbare hoogtepunten. Ga op safari in het prachtige Hluhluwe/Umfolozi N.P. of bezoek Hermanus, waar u in de periode juli tot november walvissen kunt aanschouwen.
meer informatie

Klassiek Zuid-Afrika

Vanaf 2.318 Euro p.p. – exclusief vluchten

Klassiek Zuid-Afrika

19 daagse rondreis vanaf Johannesburg
Ontdek de mooiste gebieden van Zuid-Afrika tijdens een autorondreis van Johannesburg naar Kaapstad.
meer informatie

De mooiste nationale parken van Zuid-Afrika

Vanaf 2.199 Euro p.p. – exclusief vluchten

De mooiste nationale parken van Zuid-Afrika

19 dagen natuur en safari´s van/naar Johannesburg
Tijdens deze rondreis per huurauto bezoekt u de beschermde wildreservaten van Zuid-Afrika van/naar Johannesburg. Op deze manier kunt u optimaal kennismaken met de Zuid-Afrikaanse flora en fauna. Tijdens de reis zijn ook een aantal begeleide safari´s inbegrepen.
meer informatie
Vraag gratis en vrijblijvend een offerte aan

Heeft u al concrete reisplannen?

Neem dan gerust contact met ons op. Het is zoveel makkelijker om met onze reisspecialisten tot een ideaal reisplan te komen.
Vraag gratis en vrijblijvend een offerte aan